Ескерту. Қаулының күші жойылды - ҚР Үкіметінің 2007 жылғы 31 шілдедегі N 653 (алғаш рет ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Қаулысымен.
"Қоршаған ортаны қорғау туралы" Қазақстан Республикасының 1997 жылғы 15 шiлдедегi Заңына сәйкес Қазақстан Республикасының Үкiметi ҚАУЛЫ ЕТЕДI:
1. Қоса берілiп отырған Төтенше экологиялық жағдайды жариялау ережесi бекiтілсiн.
2. Осы қаулы алғаш рет ресми жарияланғаннан кейiн он күнтiзбелiк күн өткен соң қолданысқа енгiзіледi.
Қазақстан Республикасының
Премьер-Министрі
Қазақстан Республикасы
Үкіметінің
2005 жылғы 5 мамырдағы
N 431 қаулысымен
бекiтілген
Төтенше экологиялық жағдайды жариялау ережесi
1. Жалпы ережелер
1. Осы Төтенше экологиялық жағдайды жариялау ережесi (бұдан әрi - Ереже) қоршаған ортаны қорғау туралы" Қазақстан Республикасының 1997 жылғы 15 шілдедегі Заңына сәйкес әзiрлендi және төтенше экологиялық жағдайды (бұдан әрi - ТЭЖ) жариялаудың тәртiбін және оны айқындау өлшемдерiн белгiлейдi.
2. Осы Ережеде қолданылатын терминдер мен айқындамалар қоршаған ортаны қорғау саласындағы заңнамада қабылданған терминдер мен айқындамаларға сәйкес келедi.
3. ТЭЖ төтенше экологиялық жағдай мәртебесiн беру көзделетiн аумақтың шекараларын белгілеу мақсатында жарияланады.
4. ТЭЖ жариялаудың негiзгi мiндеттерi:
қандай да бiр жұтау дәрежесiне ұшыраған аумақтың шекараларын айқындау;
ТЭЖ-дiң туындау себептерiн анықтау;
аумақтың экологиялық жай-күйiн айқындау;
ТЭЖ-дiң шығынын, ұлғаю және қайталану мүмкiндiктерiн бағалау;
оны жою жөнiндегi қажетті шараларды айқындау;
ТЭЖ-дi жою үшiн қажеттi күштер мен құралдарды бағалау;
ТЭЖ-дiң туындауына себепші болған факторларды бейтараптандыру жөнiндегi iс-шараларды жүргiзу болып табылады.
2. ТЭЖ жариялау
5. ТЭЖ болжанатын экологиялық қолайсыз аумақта бұрын жүргiзiлген зерттеулер бойынша қажетті материалдарды қалыптастыру мақсатында жұмыс тобы құрылады.
6. Жұмыс тобын құруға қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті орган бастамашылық жасайды. Жұмыс тобының құрамына:
қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілеттi органның;
бiлiм және ғылым саласындағы уәкілеттi органның;
денсаулық сақтау саласындағы уәкілетті органның;
индустрия және сауда саласындағы уәкілетті органның;
энергетика және минералдық ресурстар саласындағы уәкілетті органның;
ауыл шаруашылығы саласындағы уәкілетті органның;
төтенше жағдайлар жөнiндегi уәкілетті органның;
еңбек және халықты әлеуметтік қорғау жөнiндегi уәкілетті органның;
қаралатын өңiрдiң жергілiкті атқарушы органының;
үкiметтік емес қоғамдық ұйымдар мен жұртшылықтың;
басқа да мүдделi мемлекеттiк органдардың, ұйымдардың және мекемелердiң өкілдерi кiредi.
7. Жұмыс тобы бұрын жүргiзілген зерттеулер бойынша қолда бар материалдарды қалыптастырады.
8. Жұмыс тобының дайындаған материалдарды қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті органға беріледi.
9. Жұмыс тобы ұсынған материалдарды қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілеттi орган мемлекеттік экологиялық сараптамаға жiбередi.
10. Мемлекеттік экологиялық сараптама ТЭЖ-дi жариялауға негiздеменi басшылыққа ала отырып, экологиялық қолайсыз аумақта ТЭЖ-дi тану немесе танымау туралы көрсетілетін қорытындыны дайындайды.
11. Экологиялық қолайсыз аумақта ТЭЖ-дi таныған жағдайда Қазақстан Республикасының Үкiметi осы аумақта ТЭЖ жариялайды.
12. Төтенше экологиялық жағдайды жариялауға негiздеме:
1) төтенше жағдайлардың шекараларын айқындау осы Ережеге 1-қосымшаға сәйкес жүргiзіледi;
2) халық денсаулығының жай-күйi қоршаған ортаның: осы ережеге 2-қосымшаға сәйкес атмосфералық ауаның, судың және топырақтың ластануы көрсеткіштерiнiң жиынтығымен бағаланады;
3) атмосфералық ауаның ластануы дәрежесiн бағалау орта тәулiктiк шоғырланулар бойынша жүзеге асырылады. Әрбiр орта тәулiктiк шоғырлану үшiн осы Ережеге 3-қосымшаға сәйкес шектi жол берілетiн шоғырланудан өсу еселiгi айқындалады.
Атмосфералық ауаның жиынтық орташа жылдық ластану дәрежесiн кешендi көрсеткiштерi бойынша бағалау осы Ережеге 5-қосымшаға сәйкес жүргiзіледi.
Бұл ретте егер кешендi көрсеткіште заттардың кез келгенi бiр затқа арналған көрсеткiш шамасынан асатын мәнге ие болса, онда бұл жағдайда ластану дәрежесiн бағалау осы зат бойынша да жүзеге асырылады;
4) Ауыз су және рекреациялық мақсаттағы су көздерiнiң санитарлық-эпидемиологиялық жай-күйi мен ауыз суының қауiпсiздiгi осы Ережеге 5, 6, 7-қосымшаларға сәйкес көрсеткiштер бойынша бағаланады;
5) қоныстану аумақтары топырақтарының радиоакитивтi ластануын экологиялық бағалау осы Ережеге 8-қосымшаға сәйкес негiзгi көрсеткiштер бойынша жүргiзiледi;
6) радиациялық қауіпсiздiкті бағалау осы Ережеге 9-қосымшаға сәйкес көрсеткіштер бойынша жүргiзіледi;
7) ауа кеңiстiгiнiң ластануын бағалау осы Ережеге 10-қосымшаға сәйкес көрсеткiштер бойынша жүргiзіледi;
8) Қалыптасып қойған төтенше экологиялық жағдай және экологиялық зілзала аймақтарын анықтау осы Ережеге 11 және 12-қосымшаларға сәйкес химиялық және экологиялық көрсеткіштер бойынша жүзеге асырылады;
9) су ресурстарының сарқылу дәрежесiн бағалау осы Ережеге 13 қосымшаға сәйкес көрсеткiштер бойынша жүргiзіледi;
10) теңiз суларының ластану дәрежесiн бағалау осы Ережеге 14 және 15-қосымшаларға сәйкес көрсеткiштер бойынша жүргiзіледi;
11) шаруашылық объектілерiнiң әсер ету аймақтарының учаскесiндегi жер асты суларының ластануын бағалау осы Ережеге 16-қосымшаға сәйкес негiзгi және қосымша көрсеткiштер бойынша жүргiзiледi;
12) топырақтың экологиялық жай-күйiн бағалау осы Ережеге 17-қосымшаға сәйкес көрсеткiштер және осы Ережеге 8-қосымшаға сәйкес қосымша көрсеткiштер бойынша жүргiзіледi;
13) геологиялық ортаның геодинамикалық деформациясын бағалау осы Ережеге 18-қосымшаға сәйкес көрсеткiштер бойынша жүргiзіледi;
14) экожүйенiң жұтаңдану және табиғи экожүйе жағдайындағы құрылымдық-функционалдық өзгеру дәрежесiн бағалау осы Ережеге 19-қосымшаға сәйкес көрсеткiштер бойынша жүргiзiледi;
15) өсiмдiктер әлемiнiң жай-күйiн бағалау осы Ережеге 20-қосымшаға сәйкес көрсеткiштер бойынша жүргiзіледi;
16) жануарлар дүниесінің жай-күйiн бағалау осы Ережеге 21-қосымшаға сәйкес жүргізіледi;
17) аумақтардың биохимиялық жай-күйiн бағалау осы Ережеге 22-қосымшаға сәйкес көрсеткiштер бойынша жүргiзіледi.
Төтенше экологиялық жағдайды
жариялау ережесiне 1-қосымша
Төтенше экологиялық жағдайдың шекаралары
Төтенше
экологиялық
жағдайлар
Зардап
шеккендер
(қайтыс
болғандар
және сыр-
қаттан-
ғандар)
Тiрші-
лiк ету
жағдай-
лары
бұзыл-
ғандар
Материалдық
залал (ТЭЖ)
туындаған
күнге ең
төменгi
есептік
көрсеткiш
ТЭЖ аймағы
Объектiлiк
10 адамға
дейiн
100
адамнан
көп емес
<5000
Объекті аума-
ғының шегінен
шықпайды
Жергiліктік
(елдi-мекен,
аудан)
10-50 адам
100-300
адам
5000-50000
Ауданның,
облыстың шегінен
шықпайды
Өңiрлiк
(облыс)
50-500
адам
300-500
адам
50000-500000
Облыстың шегiнен
шықпайды
Республика-
лық (бiрне-
ше облыс-
тар, респуб-
лика)
>500 адам
>500 адам
>500000
Бiрнеше облыс-
тар, республика.
Транс-
шекаралық
Зақымдаушы факторлары Қазақстан Республикасы
шегiнен шығатын ТЭЖ не шетелде болған және
Қазақстан Республикасы аумағын шалатын ТЭЖ
Төтенше экологиялық жағдайды
жариялау ережесiне 2-қосымша
Аумақтың экологиялық жай-күйiн бағалау кезiнде
қолданылатын халық денсаулығының жай-күйiн бағалауға
жариялаған медициналық-демографиялық көрсеткiштер
P/c
N
Көрсеткiш
Өлшем
Экологиялық
зiлзала
аймағы
Төтенше
эколо-
гиялық
жағдай
аймағы
1
2
3
4
Негізгі көрсеткiштер
1
5 жасқа дейінгi балалар өлiмi
құрылымының өсуi және өзгеруi
1,5 есе
және одан
астам
1,3-тен
1,5 есеге
дейін
2
Құрылымның өзгеруi және өсуi
- перинатальдық өлiм
1,5 есе
және одан
астам
1,3-тен
1,5 есеге
дейін
- нәресте өлiмi
1,5 одан
есе және
астам
1,3-тен
1,5 есеге
дейін
Медициналық-генетикалық көрсеткiштер:
3
Жаңа туылған сәбилерде туа
бiткен кемiстіктер және iшкi
әсерден болатын түсiктердiң
ұлғаюы
1,5 есе
және
астам
1,3-тен
1,5 есеге
дейін
4
Балалар мен ересектер
сырқаттарының өзгеруi:
жекелеген нозологиялық нысандар
және жас топтары бойынша таралу-
шылықтардың ұлғаюы, сырқаттану-
шылық құрылымының өзгеруi
2 есе және
одан астам
1,5-тен
2 есеге
дейін
5
Онкологиялық аурулар
(сырқаттанушылық және өлiм):
- жекелеген нысандар;
2 есе және
одан астам
1,5-тен
2 есеге
дейін
- балалардағы қатерлi iсiктер
2 есе және
одан астам
1,5-тен
2 есеге
дейін
6
Аумақтың ластану сипатымен
этиологиялық байланысты
бейіндік аурулар.
Осындай аурулардың болуы
Қосымша көрсеткiштер:
1
Әйелдердiң ұрпақты болу
функциялары бұзылуының ұлғаюы:
- жүктілiктiң өтуiмен нәтиже-
сiнiң қиындауы (оқиғалардың
1000 жүктiге шаққандағы жиынтық
саны)
1,2,3
2 есе және
одан астам
1,5-тен
2 есеге
дейін
- босанудың қиындауы
(оқиғалардың 1000 жүктіге
шаққандағы жиынтық саны);
2 есе және
одан астам
1,5-тен
2 есеге
дейін
Ай-күнi жетiп туылған нәресте-
лердiң қанағаттанғысыз жай-күйi
(АПГАР бойынша бағалау, ай-күнi
жетіп туған 1000 нәрестеге
шаққандағы оқиғалардың саны)
2 есе және
одан астам
1,5-тен
2 есеге
дейін
2
2500 г дене салмағымен
балалардың туылуы жиiлiгi
2
Өлшемдер негiзгi көрсет-
кiштер өзгерiстерiнiң бiлi-
ну дәрежесi ескеріле оты-
рып, сараптамалық бағалар
бойынша белгiленедi.
3
Жас нәрестелерде дене салма-
ғының, бойының, бас шеңберiнiң
өзгеруi, жыныстық байланыстың
өзгеруi - бақылау аумақтарындағы
ұқсас көрсеткіштерден ауытқуы.
Өлшемдер негiзгi көрсет-
кiштер өзгерiстерiнiң бiлi-
ну дәрежесi ескеріле оты-
рып, сараптамалық бағалар
бойынша белгiленедi.
4
Ерлер мен әйелдердiң өмiр cүpу
ұзақтығы:
E
Ә
Е
Ә
- Бақылау аумақтарындағы ұқсас
көрсеткiштерден артта қалу,
жылдармен:
- 15 жаста;
3,4-тен
астам
2,5-тен
астам
3,4
2,5
35 жас
2,5-тен
астам
2,0-тен
астам
2,5
2,4
65 жас
2,0-тен
астам
1,7-тен
астам
2,0
1,8
5
Аналар өлiмі:
- бақылау аумақтарымен
салыстырғанда ұлғаюы
4
Өлшемдер негiзгi көрсет-
кiштер өзгерiстерiнiң бiлi-
ну дәрежесi ескеріле оты-
рып, сараптамалық бағалар
бойынша белгiленедi.
6
Балалардың физикалық дамуы:
оларды 7-10 жыл бұрынғы өңiр-
лiк стандарт бойынша бағалау
кезiнде физикалық дамуының
ауытқуы бар балалар үлесiнiң
ұлғаюы
5
50% және
одан да көп
30-дан
50% дейiн
7
Балалардың психикалық дамуы:
психикалық дамуының ауытқуы
бар балалардың үлесi
20% және
одан да көп
10-нан
20% дейiн
8
Генетикалық бұзылу: адам клет-
каларындағы генетикалық бұзы-
лулар жиiлігінiң ұлғаюы (хро-
мосомды аберрациялар, ДНК-ң
үзiлуi және т.б.)
3 есе және
одан да көп
3 eceгe
дейiн
Ауадағы, судағы және ортаның
басқа да құрамдас бөлiктерiн-
дегi сынамаларында мутогендiк
жиынтық әсерлердiң деңгейiн
асырған кезде
3 есе және
одан да көп
3 eceгe
дейiн
9
Иммундық мәртебенiң өзгеруi: иммунграммада морфологиялық және гуморальдық көрсеткіштер бойынша білiнетiн ауытқуы бар адамдар санының ұлғаюы
Өлшемдер негiзгi көрсет-
кiштер өзгерiстерiнiң бiлi-
ну дәрежесi ескеріле оты-
рып, сараптамалық бағалар
бойынша белгiленедi.
10
Адамның биосубстраттарында
уытты химиялық заттардың (қан,
зәр, шаш, тiс, слекей, плацента,
ана сүтi және т.б.) болуы, жол
берiлетiн биологиялық деңгейден
асуы.
25-қосымшаға сәйкес
1
1, 2-тармақтарға: қалалық және ауылдық тұрғындар үшiн
жекелеп алғанда 5 жылғы деректер бойынша 30 мың адамнан кем емес
және 3 жылға 50 мың адамнан кем емес халқы бар аумақтардағы
(фондық) бақылаулықпен салыстырғанда орташа мәннің артуы.
2
1, 2-тармақтарға: нәрестелер өлiмiнiң әдеттi құрылымының
өзгеруi де ескеріледi.
3
негiзгi көрсеткiштердiң 1-тармағына: өлi туылған және
туылғаннан кейiн бiрiншi аптада шетiнегендер санының туылғандардың
(тiрi және өлi) жалпы, санына мыңға көбейтiлген қатынасы.
4
қосымша көрсеткiштердiң 5-тармағына: балалардың физикалық
дамуын бағалауды когорттық және орталық әдiстердi пайдалана отырып
жүргiзу ұсынылады.
5
6-тармаққа: бұл көрсеткiштi пайдалану кезiнде әсер етiп
тұрған зиянды этитропты фактордың сипаттамасы және сырқаттану
оқиғаларының таралу үрдiсi ескеріледi. Бұл ретте тұрмыстық улану
және басқа да жазатайым жағдайлар ескерiлмейдi.
Төтенше экологиялық жағдайды
жариялау ережесiне 3-қосымша
Атмосфералық ауаның орташа тәулiктiк
шоғырлану бойынша ластану дәрежесiн
бағалауға арналған көрсеткiштер
Қауіп-
тілік
сыныбы
Экологиялық зiлзала
Төтенше экологиялық жағдай
К
тәулiктердің
саны (N) К-мен
К
тәулiктердің
саны (N) К-мен
I
>3
7
2-3
7
II
>5
7
3-5
7
III
>7,5
>30 қатарынан
5-7,5
>30 қатарынан
IV
>12
>30 қатарынан
8,12
>30 қатарынан
Төтенше экологиялық жағдайды
Атмосфералық ауаның кешендік көрсеткiш
Заттар саны үшін Р
Өлшем
Салыстырмалы
экологиялық
төтенше
1 зат
16-дан астам
8-16
1
2-4 зат
32-ден астам
16-32
2
5-9 зат
48-ден астам
32-48
3
10-16 зат
64-тен астам
48-64
4
16-25 зат
80-нен астам
64-80
5
Төтенше экологиялық жағдайды
Орталықтандырылған сумен жабдықтаудың ауыз
Р/с
Көрсеткiш
Өлшем
Салыстырмалы
экологиялық
төтенше
1
Жалпы микробтық
250-ден
50-250
50-ден
2
Жалпы колиформды
10-нан
бiрлi-
жоқ
3
Жылуға төзiмдi ко-
10-нан
бiрлi-
жоқ
4
Колифагтар (100
10-нан
10-нан аз
жоқ
5
Сульфитредуциялай-
10-нан
бiрлi-
жоқ
6
Лямблялардың цист-
100-ден
1-100
жоқ
1
Бiр жыл iшiнде зерттелетiн сынамалардың саны 100 ден кем
Төтенше экологиялық жағдайды
Ауыз судың және ауыз сумен жабдықтау
Р/с
Көрсеткiш
Өлшем
Салыстырмалы
эколо-
төтенше
1
2
3
4
5
1. Негізгi көрсеткiштер:
1.1
Бiріншi қауiптілiк сыны-
>3
2-3
гигиеналық
1.2
Екiншi қауiптілiк сыны-
>10
5-10
гигиеналық
2. Қосымша көрсеткiштер:
2.1
Үшіншi және төртiншi қа-
>15
10-15
гигиеналық
2.2 Физикалық-химиялық қасиеттерi:
2.2.1
рН
<4
4-6
6-9
2.2.2
Фенольды индекс (мг/л)
>0,75
0,75-
0,25
2.2.3
Беткi-белсендi заттар
>2,5
2,5-0,5
<0,5
2.2.4
Жалпы минералдану
>5000
5000-
<1000
2.2.5
Жалпы қатаңдық
>21
21-7
<7
2.2.6
Жалпы альфа-радиоак-
>0,5
0,5-0,1
<0,1
Жалпы бета-радиоак-
>5
5-1
<1
2.3 Органолептикалық сипаттамалар:
2.3.1
Иiсi және дәмі, баллдар
>4
4-2
<2
2.3.2
Лайлылық (ЛФМ)
>5
8-2,6
<2,6
Лайлылық
>4,5
4,5-1,5
<1,5
2.3.3
Жүзетін қоспалар (үлбiр-
көрі-
айқын
Жоқ
1
Ауыз сулық мақсаттағы су көздерi ластануының қауiптілiк
Төтенше экологиялық жағдайды
Ауыз сулық мақсаттағы су көздерiнiң паразиттiк
Р/с
Көрсеткiш
Өлшем
Салыстырмалы
эколо-
төтенше
1
2
3
4
5
1. Су көздерінің суы
1.1
Қарапайым зардапты ішек-
100
1-
-
1-100
Жоқ
1.2
Геогельминттер:
- аскаридалардың, қылды-
5-тен
1-5
Жоқ
1.3
Биогельминттер:
- тениид жұмыртқалары
10-нан
1-10
Жоқ
1.4
Актиномицеттер КОЕ/дм
3
-
10000-
100-
Жоқ
2. Рекреационды сулар
2.1
Қарапайым зардапты
100-ден
1-100
Жоқ
2.2
Геогельминттер:
5-тен
1-5
Жоқ
2.3
Биогельминттер:
2.3.1
Описторхидтердің, дифилло-
100-ден
1-100
Жоқ
2.3.2
Тениидтердiң жұмыртқалары
10-ден
1-10
Жоқ
2.3.3
Шистосоматидтердiң жұ-
10-ден
1-10
Жоқ
2.4
Актиномицеттер КОЕ/дм
3
-
1000000
1000-
Жоқ,
1
1 дм
3
судағы қоздырғыштардың саны (цисттер, жұмыртқалар).
Төтенше экологиялық жағдайды
Жергілікті жерлер топырақтарының
Р/с
Көрсеткiш
Өлшем
Салыстырмалы
эколо-
төтенше
1
2
3
4
5
1
Радиоактивтi заттармен
50-ден
5-50
1-5
2
1 кг топырақтағы гель-
100-ден
11-100
10-нан аз
3
Анаэробтар титрi
0,0001
0,001-
0,001-0,1
4
Коли-титр
0,001-
0,01-
0,01-1,0
5
0,25 м
2
учаскедегi шыбын
100-ден
10-100
1-10
6
Экзогендi химиялық зат-
100-ден
10-100
1-10
7
Топырақтың өздігінен
0,00001-
0,00001-
0,001-
8
Хлебниковтың санитарлық
0,7-ден
0,7-0,85
0,85-0,98
1
"Хлебниковтың санитарлық саны" - топырақтағы белоктық азот
Төтенше экологиялық жағдайды
Радиациялық қауiпсiздiктi бағалауға
Көрсеткiш
Өлшем
Салыстырмалы
эколо-
төтенше
Сәулеленудiң тиiмдi мөлшерi,
10-нан
5-10
5-тен аз
Төтенше экологиялық жағдайды
Атмосфералық ауаның ластануын жер бетiндегi
Зат
Өлшем
Нормасы
Әсер ету уақыты
эколо-
төтенше
Жер бетiндегі өсiмдiктер үшiн ауыспалы деңгейлер
Күкiрт диоксидi
>200
100-200
<20
Орташа жылдық
Азот диоксидi
>300
200-300
<30
Орташа жылдық
Фторлы сутек
>20
10-20
<2-3
Ұзақ уақыттық
Озон
>1500
1000-1500
<150
1 сағат ішін-
Озон
>600
400-600
<60
3 сағат ішін-
Озон
>500
300-500
<50
Жыл сайын 1 сә-
Орман жәнe су экожүйелері үшін ауыспалы жүктемелер
Күкiрт қосылыс-
>5,0
3,0-5,0
<0,32
Солтүстік және
Азот қосылыс-
>4,0
2,0-4,0
<0,28
Солтүстік және
Сутегі иондары, жылына г/м
2
>300
200-300
<20
Солтүстік және
Төтенше экологиялық жағдайды
Жер бетi суларының химиялық ластануының
Р/с
Көрсеткiш
Өлшем
Салыстырмалы
эколо-
төтенше
1
2
3
4
5
Негізгi көрсеткіштер:
1
Химиялық заттар, ШЖШ 1-2
10-нан
5-10
<5
3-4 қауіптiлiк сыныбы
100-ден
50-100
<50
2
ХЛК (10)
1-2 қауіптiлiк сыныбы
80-нен
35-80
<35
3-4 қауіптiлiк сыныбы
500-ден
100-500
<100
Қосымша көрсеткіштер:
1
Иiстерi, дәмi, баллдары
4-тен
3-4
<3
2
Жүзгiш қоспалар: мұнай
Көрiнетін
Ашық
жоқ
3
Ортаның реакциясы, рН
5,0-5,6
5,7-6,5
>6,5
4
ОХП оттегіні химиялық
20-30
10-20
<10
5
Ерiтiлген оттегі,
10-20
20-50
>50
6
Биогендiк заттар:
Нитриттер (NO
2
), ШЖШ
10-нан
10-5
5-1
Нитраттар (NO
3
), ШЖШ
20-дан
20-10
10-1
Аммоний тұздары
10-нан
10-5
5-1
Фосфаттар (РО
4
), мг/дм
3
0,6-дан
0,6-0,3
0,03-0,05
7
Минералдану, мг/дм
3
3-5
2-3
Өңірлік
8
ТЖК (түптiк жинақталу
n*10
4
n*10
3
-
n*10
9
К
ж
(гидробионттарда
n*10
5
n*10
4
-
n*10
4
Төтенше экологиялық жағдайды
Тұщы су экожүйелерiнiң жай-күйiн
Р/с
Көрсеткiш
Өлшем
Салыстырмалы
эколо-
төтенше
1
2
3
4
5
Негізгi көрсеткіштер:
1
Фитопланктон
Балдыр-
Көк-жасыл
Фитопланк-
2
"а" хлорофилiнiң
50-ден
50-30
30-10
3
Фитопланктонның орта-
100-ден
100-50
50-10
4
Жiп тәріздес балдыр-
3-тен
3,0-2,6
<2,6
5
Зоопланктон
Сауытты
Сауытты
Зоопланк-
6
Зообентос
Оттегiнi
Түптiк
Зообен-
7
Вудивис бойынша био-
1-ден аз
1-2
2-ден
8
Олигохеттік индекс,
100-ден
100-86
86-дан аз
9
Балушкин бойынша
9,0-ден
6,5-9,0
6,5-тен кем
10
Ихтиофауна
Балықтар-
Балықтар-
Ихтиофауна-
11
Балықтардың созылмалы
50-ден
50-ге
Белгiлердiң
12
Су сапасының интег-
100 және
50-ден
Араласпаған
тиiсiнше 96 және 48
100 және
50-ден
Қосымша көрсеткіштер:
1
Планктонның Пантле
4-тен
4-3
<3
2
Олигохеттік индекс:
50-ден
50-10
<10
лимнобрилюстер
100-ден
100-50
<50
- Парел бойынша
0,8-ден
0,8-0,5
<0,5
Төтенше экологиялық жағдайды
Cу ресурстарының сарқылуын бағалауға арналған
Көрсеткiш
Өлшем
Салыстырмалы
эколо-
төтенше
Беттiк ағынның көлемiн
2-ден
2-ге
Жол берiлетiн
Төтенше экологиялық жағдайды
Теңiз суларының химиялық ластану дәрежесiн бағалауға
Р/с
Көрсеткiштер
Өлшем
Салыстырма-
эколо-
төтенше
Негізгі көрсеткiштер:
1
1-2 қауіптілік
10-нан
10-5
5-1
3-4 қауiптілік
100-ден
100-50
50-10
2
ХЛК(10)
1
1-2 қауiптілік
80-ден
80-35
35-10
3-4 қауiптілік
500-ден
500-100
100-10
Қосымша көрсеткiштер:
1
Оттегіні биологиялық пайдалану (ОБТ
5
)
100-ден
100-10
10-1
2
Еріген оттегі, мг/дм
3
2-ден аз
2-3-тен аз
3-6
1
ХЛК(10) - ШЖШ-дан барынша асатын 10 ластаушы заттарға
Төтенше экологиялық жағдайды
Теңiз айдындарының экологиялық жай-күйiн бағалауға
Р/с
Көрсеткiш
Өлшем
Салыстырма-
эколо-
төтенше
Негізгі көрсеткiштер:
1
Планктонның және
30-дан аз
30-50
100
2
Планктонды қоғамдас-
50-ден аз
50-80
80-100
3
Ихтиофаунаның және
Кәсiптiк
Кәсiптiк
Кәсiптiк
4
Зообентос қоғамдас-
Зообентос
Ipi
Көрiнетiн
5
Микроорганизмдердің
60-тан
60-30
30-дан аз
6
Орналасушы
50-ден
50-25
25-тен аз
7
Бастапқы өнiм деңгейi,
0 шамасын-
50-ден аз
100
8
Макрофиттердiң жай-күйі
Макрофит-
Макро-
Қалыпты
Қосымша көрсеткiштер:
1
Гидробионттардың
50-ден астам
50-20
20-дан аз
1
бақылау деңгейi - 10 және одан көп жыл iшiнде алынған
Төтенше экологиялық жағдайды
Шаруашылық объектілерiнiң учаскелеріне арналған жер
Р/с
Көрсеткiш
Өлшем
Салыстырма-
эколо-
төтенше
Негізгі көрсеткiштер:
1
Ластаушы заттардың
100-ден
10-100
3-10
2
Хлорорганикалық
3-тен
1-3
1-ден аз
3
Канцерогендер,
3-тен
1-3
1 аз
4
Ластану аймағының
8-ден
3-5
3-тен аз
5
Минералдылық, г/л
100-ден
10-100
10-нан аз
Қосымша көрсеткiштер:
1
Ерiген оттегi, мг/дм
3
1-ден аз
1-4
4-тен астам
Төтенше экологиялық жағдайды
Топырақтың жай-күйiн экологиялық бағалауға
Р/с
Көрсеткiштер
Өлшем
Салыстырма-
эколо-
төтенше
1
2
3
4
5
Негізгі көрсеткiштер:
1
Жерлердің тозуы салда-
50-ден
50-30
30-ға дейін
2
Қарашірік қабатының
А+В
Апах (А1)
0,1 А-ға
3
Топырақ бетінің
20-дан
20-10
10-нан аз
4
Топырақ тығыздығының
1,4-тен
1,4-1,3
1,3-ке дейін
5
Жерасты суларының
50-ден
50-25
Рұқсат
6
Радиоактивтік ластану, Ku/км
2
:
цезий-137
40-тан
40-15
15-ке
стронций-90
3-тен
3-1
1-ге дейін
плутоний (изотоптар
0,1-ден
0,1-0,05
0,05-ке
7
10 жыл кезең iшiнде
25-тен
25-10
10-нан аз
8
Тез ерiгіш тұздар
0,8-ден
0,8-0,4
0,4-ке
9
алмасу натрийi үлесiнiң
25-дан
25-15
15-ке дейін
10
Химиялық заттардың
1-қауiптiлiк сыныбы
3-тен
3-2
2-ге дейін
2-қауiптілік
10-нан
10-5
5-ке дейін
3-қауiптілік
25-тен
20-10
10-ға дейін
11
Белсендi микробтық
100-ден
100-50
50-ге дейін
12
Топырақтың фитоуытты-
2-ден
2,0-1,4
1,4 дейiн
Қосымша көрсеткiштер:
13
Ластанған негiзгi а/ш
50-ден
50-25
25-ке дейін
14
Қосымша көрсеткiштердi
1
КАС - катиондық алмасу сиымдылығы
Төтенше экологиялық жағдайды
Деформациялардың экологиялық қауіпсiздігін және
Р/с
Көрсеткiш
Өлшем
Салыстырма-
эколо-
төтенше
1
Таулы алқаптардың аномальды техногендік деформациялары (0,00001 сал. өлшем жоғары) және индукцияланған сейсмикалылық, аумақ ауданынан пайызбен
40-50-ден
40-20
20-ға дейiн
2
Геологиялық ортаның аномальды деформация-
0,0001
0,0001-
0,000001-
3
Техногендiк жүктемемен түсіндірiлетiн жер бетiнiң төмен түсуi, көшкiндер, селдер, карстер, аумақтың %
30-дан
30-20
20-дан аз
Төтенше экологиялық жағдайды
Жер бетiндегі экожүйелердiң жұтаңдануын бағалауға
Р/с
Көрсеткiш
Өлшем
Салыстырма-
эколо-
төтенше
1
2
3
4
5
Негізгі көрсеткіштері:
1
Кеңiстік белгілер
1.1
Жұтаңданған
1.1.1
Адамға тiкелей қауiп төндiрмейтiн (уытты емес жыныстардың үйiндiлерi; карьерлер, ауылшаруашылығы және орманды алқаптардың жұтаңдануы)
75-тен
75-5
5-тен аз
1.1.2
Ғимараттар мен құрылыстардың бұзылуына қауiп төндіретін (антропогендік төмен түсулер, көшкiндер, қиратындылар, әскери полигондар және т.б.)
50-ден
50-1
1-ден аз
1.1.3
Бөлшектердi ауамен, ағыс арқылы жер бетi су айдындарына және ағынды суларға көшiру мүмкiндiгiмен суларынан оқшауланған уытты жыныстардың үйiндiлерi
20-дан
20-0,1
0,1-ден аз
1.1.4
Жер асты суларын ластау қаупiмен (жер асты сулары қорғалмаған) карьерлік шұңқырлар және уытты жыныстар үйiндiлерi
5-тен
5-тен аз
Жоқ
1.2
Аумақтың жыралармен
2,5
2,5-0,7
0,7-ден аз
2
Серпiндiк белгiлер
2.1
Жер бетi экожүйелерінің
4-тен
4-0,5
0,5-тен аз
2.2
Бөлiнген жайылымдар аудандарының ұлғаю жылдамдығы, жылына ауданның %-ы
8-ден
8-2
2-ден аз
2.3
Өсiмдiктердің жылдық
7,5-тен
7,5-3,5
3,5-тен аз
2.4
Топырақтың органикалық заттар құрамының азаю жылдамдығы, жылына %
7-ден
7-0,5
0,5-тен аз
2.5
Шымтезектiң бәсеңдену (минералдану) жылдамдығы, мм/жыл
40-тан
40-1
1-ден аз
2.6
Тұзды топырақ ауданының ұлғаю жылдамдығы, жылына %
5-тен
5-1
1-ден аз
2.7
Эрозияланған топырақ ауданының ұлғаю жылдамдығы, жылына ауданның %-ы
5-тен
5-0,5
0,5-тен аз
2.8
Көшпелi құмдар ауданының ұлғаю жылдамдығы, жылына ауданның %-ы
4-тен
4-0,5
0,5-тен аз
2.9
Қолайсыз агросуландыру жағдайлары бар жерлердiң салыстырмалы ауданының ұлғаю жылдамдығы, жылына бағалы ауылшаруашылығы алқаптары ауданынан %-бен
1-ден
1-0,1
0,1-ден аз
Қосымша көрсеткiштер:
1
Экожүйелер жағдайының құрылымдық-функционалдық сипаттары
Экожүйелер iшiндегi
Экожүйе-
Экожүйе-
2
Трофикалық құрылым -
Фитофаг-
Фитофаг-
Үнемі (норма шегіндегі
Төтенше экологиялық жағдайды
Аумақтың экологиялық жағдайының индикаторы ретiнде
Р/с
Көрсеткiш
Өлшем
Салыстырма-
эколо-
төтенше
1
2
3
4
5
1
Биоәралуандылықтың кемуi (Симпсон әралуандылығы индексi, нормадан %-бен)
50-ден
50-10
10-нан аз
2
Жүктеме индикаторлары түрлерінің тығыздығы %-бeн
50-ден
20-50-ден
20-дан астам (аз)
3
Тамырлы (немесе квазитамырлы) қауымдастықтардың ауданы, жалпы ауданнан %
5-тен
5-80-нен
80-нен
4
Табиғи шөптi өсiмдiктердің түрлiк
Екiншi түрлер
Басым түрлерi
Доминант-
5
Доминанттардың бағалы түрлерінің жастық спектрi, салыстырмалы бiрлiкте жаңаруы
0,1-ден аз
0,1-0,3
0,3-тен астам
6
Ормандылық, оңтайлы-
10-нан аз
10-90
90-нан аз
7
Негізгi орман түзушi
30-дан аз
30-80
80-нен
8
Сүрекдіңнiң техногендiк
50-ден
50-5
5-тен аз
9
Қылқан жапырақты
50-ден
50-5
5-тен аз
10
Сүрекдiңнiң ауруы, %-бен
50-ден
50-10
10-нан аз
11
Орман дақылдыларының жойылуы, орман дақылдарымен жұмыс iстеу ауданынан %-бен
70-тен астам
70-5
5-тен аз
12
10 жылдан кем емес уақыт iшiнде ағаш өспеген өртең ауданы %-бeн
10 мың
10-5 мың га
5-тен аз
13
Зиянкестерден
50-ден
50-10
10-нан аз
14
Егiстердiң жойылуы, жалпы ауданнан %-бен
30-дан
30-5
5-тен аз
15
Жайылымдық құрғақ далалы және шөлейт өсiмдiктерiн жобалық өсiру қалыптыдан %-бен
10-нан
10-80
80-нен аз
16
Жайылымдық өсімдiктер-
5-тен
5-80
80-нен
17
Сирек түрлердің таралу аймағының өзгеруi
Таралу
Таралу
Жоқ
18
Қорықтар өсiмдiктерiнiң зақымдануы
Қалыптасу
Қауымдас-
Қауымдастық
19
Жасыл екпе ағаштар
1-ден аз
10-30
30-дан
Төтенше экологиялық жағдайды
Аумақтық экологиялық жағдайының индикаторы ретiнде
Р/с
Көрсеткiш
Өлшем
Салыстырма-
эколо-
төтенше
1
Биоәралуандылықтың
50-ден
50-5
5-тен аз
2
Антропогендiк жүктеме индикаторы түрлерiнiң тығыздығы, %-бен
50-ден
50-20
20-дан аз
3
Жануарлардың (соның iшiнде киiктердiң)
10-нан
10-2
2-ден аз
Төтенше экологиялық жағдайды
Аумақты бағалауға арналған биохимиялық көрсеткiштер
Р/с
Көрсеткiш
Өлшем
эколо-
төтенше
1
2
3
4
Негізгі көрсеткіштері:
1
Топырақтағы C:N қатынасы
4-тен аз
4-8
су бетiнде
4-тен аз
4-8-ден аз
өсiмдiктерде
4 аз
4-8
өсімдікті азықтарда
4-тен аз
4-тен аз
2
Шабылған өсiмдiктер мен өсiмдiктi азықтардағы химиялық элементтердiң мөлшерi: сынап, кадмий, қорғасын, күшән, сурьма, никель, хром, МРД-дан артуы бойынша
10-нан астам
10-1,5
селен, үлпілдек-құрғақ заттың мг/кг;
0,02-гe кем
0,02 - 0,05
фтор, үлпiлдек-құрғақ заттың мг/кг;
2-ден кем немесе 200-ден астам
2-10
мыс, үлпiлдек-құрғақ заттың мг/кг;
3-тен аз
3-5 немесе
таллий, бериллий, барий,
10-нан астам
10-1,5
Қосымша көрсеткiштер:
1
Аномальды ландшафт ауданын
<0,1
немесе
>10
0.4-0.1
немесе
2
Аномальды ландшафт ауданын ескергенде, өсiмдiктер мен азықтардағы (алымы) Ca:Sr
<1
<10-1
3
Шабылған өсiмдiктер мен өсiмдiктi азықтардағы биологиялық маңызды микроэлементтер мөлшерiнiң деңгейi, үлпілдек-құрғақ заттардың мг/кг-мен
мырыш
10-нан аз
10-30
темiр
20-дан aз
20-50
молибден
0,2-ден аз
0,2-2
кобальт
0,1-ден аз
0,1-0,3
бор
0,1-ден аз
0,1-0,3
жариялау ережесiне 4-қосымша
бойынша орташа жылдық ластануын бағалау
қанағаттан-
дырарлық
жағдай
зiлзала
экологиялық
жағдай
жариялау ережесiне 5-қосымша
суымен байланысты санитарлық-эпидемиологиялық
жағдайды бағалауға арналған көрсеткiштер
N
қанағаттан-
дырарлық
жағдай
зiлзала
экологиялық
жағдай
сан (1 мл-дегi
бактериялар тiз-
бегiн түзуші сан)
астам
аспайтын
бактериялар (100
мл-дегі бактерия-
лар саны)
1
астам
жарым
кездесуi
лиформды бактерия-
лар (100 мл-дегі
бактериялар саны)
2
астам
жарым
кездесуi
мл-дегi тостағанша
түзушi бiрлiктер
(ТТБ) саны)
астам
тын клостридтердің
споралары (20 мл-
дегі споралардың
саны)
3
астам
жарым
кездесуi
тері (50 мл-дегі
цисттер саны)
4
астам
болмаған кезде, 12 ай iшiнде сыртқы және iшкi су өткiзгiш желілердiң
су айырық нүктелерiне алынатын сынамалардың 95%-да жалпы колиформды
бактериялар бойынша норматив шегiнен шығуға жол берілмейді.
2
Жылуға төзiмдi колиформды бактерияларды айқындау кезiнде
iрiктелген сынаманы 100 мл-ден 3 мәрте зерттеу жүргiзіледi.
3
Сульфитредуциялайтын клостридтер спораларын айқындау су
өңдеу технологиясының тиімдiлігін бағалау кезiнде жүргiзіледi.
4
Лямблялардың цисттiн айқындау жер бетi су көздерiнен сумен
жабдықтау құрылыстары суының сынамаларында суды бөлу желiсiне
берердiң алдында ғана жүргізіледі.
жариялау ережесiне 6-қосымша
көздерiнiң химиялық заттармен ластануының
санитарлық-эпидемиологиялық қауiптілiгiн
бағалауға арналған көрсеткiштер
1
N
қанағаттан-
дырарлық
жағдай
гиялық
зiлзала
эколо-
гиялық
жағдай
бындағы уытты заттар
құрамы (төтенше қауiптi
заттар):
ШЖШ нормативтерiне еселiк бериллий, сынап,
бенз(а)-пирен, линдан,
3, 4, 7, 8 - диоксин
2
,
дихлорэтилен, сын-апди-
этилi, галлий, қорғасын-
тетраэтилi, қалайы тет-
раэтилi, трихлорбифенил
нормативтер
шегiнде
(ШЖШ)
бындағы уытты заттар құ-
рамы (қауiптілiгi жоғары
заттар): - алюминий, ба-
рий, бор, кадмий, молиб-
ден, күшән, нитриттер,
қорғасын, селен, стронций,
цианидтер, ШЖШ-мен
нормативтер
шегiнде
(ШЖШ)
уіптiлiк сыныптарындағы
уытты заттар құрамы (қа-
уiптi және қалыпты қа-
уiптi заттар): аммоний,
никель, нитраттар, хром,
мыс, марганец, мырыш,
фенолдар, мұнай өнiмдерi,
фосфаттар, (ШЖШ-мен)
нормативтер
шегiнде
0,25
(ББЗ), анионды белсен-
ділер (мг/л)
(құрғақ қалдық, мг/л)
1000
(мг-экв./л)
тивтiлiк (Бк/л)
тивтілік (Бк/л)
(мг/л, каолин бойынша)
лер, майлы дақтар және
т.б.)
нетiн
ауданның
2/3-не
дейiн
бояулы
қабыр-
шақтар
жолақтар
немесе
күңгiрт
түсті
дақтар
дәрежесi заттардың шектi шоғырлануының су бөгендерінің санитарлық
режимiне әсерi және су тазартудың пайдаланылып отырған
технологиялық схемасының кедергiлiк қабiлетi ескерiле отырып
бағаланады.
2
Диоксиндер үшiн жол берiлетiн деңгей 0,02 нг/л-дi құрайды.
Түсініктеме: 7-қосымшада көрсетiлмеген заттармен ластану
қауiптілiгiн бағалау, 2004 жылғы 28 маусымдағы N 506
"Орталықтандырылған жер бетi суын ластанудан қорғау жөнiндегi
санитарлық-эпидемиологиялық талаптарға" сәйкес жүргiзiледi.
жариялау ережесiне 7-қосымша
ауруларды қоздырғыштармен ластанған судың сапасымен
байланысты санитарлық-эпидемиологиялық жағдайды
бағалауға арналған көрсеткiштер
N
қанағаттан-
дырарлық
жағдай
гиялық
зiлзала
эколо-
гиялық
жағдай
тік;
- лямблялардың дизенте-
риялық амебалардың, ба-
лантидалардың, криптоспо-
ридалардың қабынуы
ден
астам
рықбастардың жұмыртқа-
лары, трихостронгилидтер
астам
астам
1 дм
3
судағы колониальдi
бiрлiктердiң құрамы
нан
астам
10000
iшектiк:
- лямблялардың дизенте-
риялық амебалардың, ба-
лантидалардың, криптос-
поридтардың қабынуы
1
астам
- аскаридалардың, қылды-
рықбастардың жұмыртқа-
лары, трихостронгилидтер
астам
триидтердiң жұмыртқалары
астам
астам
мыртқалары (циркориоз
қоздырғыштары)
астам
1 дм
3
судағы колониальдi
бiрлiктердiң құрамы
астам
1000000
бiрлi-жарым
кездесуi
жариялау ережесiне 8-қосымша
санитарлық-эпидемиологиялық жай-күйiн
бағалауға арналған көрсеткiштер
N
қанағаттан-
дырарлық
жағдай
гиялық
зiлзала
эколо-
гиялық
жағдай
ластану көрсеткiшi,
миллиЗиверт - бұдан
әрi мЗв
астам
минттер жұмыртқаларының
құрамы
астам
0,0001
ден аз
0,001
жұмыртқалары мен қуыр-
шақтарының саны
астам
тармен ластану көрсеткiшi
- ШЖШ-ден асу еселiгi
астам
тазару көрсеткiшi -
термофилдер титрi
ден аз
0,00002
0,00002
саны
1
аз
мөлшерінің (мүлдем құрғақ топырақтың 100 грамына милиграммен)
органикалық азоттың мөлшерiне (мүлдем құрғақ топырақтың 100 грамына
миллиграммен).
жариялау ережесiне 9-қосымша
арналған көрсеткiштер
қанағаттан-
дырарлық
жағдай
гиялық
зiлзала
эколо-
гиялық
жағдай
мЗв/жыл
астам
жариялау ережесiне 10-қосымша
өсiмдiктер мен су экожүйелерiне әсерiн тигiзетiн
заттар бойынша бағалау көрсеткiштерi
гиялық
зiлзала
эколо-
гиялық
жағдай
әсер
дегi ең көбi
дегі орташасы
уiр-30 қыркүйек
кезеңіндегі әр-
бiр күннiң 9-16
сағаты аралығын-
дағы орташасы
тары, жылына г/м
2
орталық аудандар
тары, жылына г/м
2
орталық аудандар
орталық аудандар
жариялау ережесiне 11-қосымша
дәрежесiн бағалауға арналған көрсеткiштер
N
қанағаттан-
дырарлық
жағдай
гиялық
зiлзала
эколо-
гиялық
жағдай
қауіптілік сыныбы
астам
астам
астам
астам
астам
және мұнай өнімдері
ауданның
2/3 ала-
тын қара-
қоңыр
түсті
үлбір
жолақтар
немесе
дақтардың
күңгірт
түсі
пайдалану (фонға антропогендiк құрама), мг/дм
3
қанығу пайыздары
астам
астам
(NH
4
), ШЖШ
астам
астам
(өңiрлiк деңгейден acу)
деңгей
коэффициентi)
астам
n*10
4
жинақталу коэффициентi)
астам
n*10
5
жариялау ережесiне 12-қосымша
бағалауға арналған көрсеткіштер
N
қанағаттан-
дырарлық
жағдай
гиялық
зiлзала
эколо-
гиялық
жағдай
лардың
болмауы
немесе
түрлерінiң
жекелеген
даналары
балдыр-
лардың үлдірі, жіп
тәрiздес-
терiнiң
өрiмдерi,
балдыр-
лардың
басқа
топтары
өкілдерi
тонның
табиғи дамуы
шоғырлануы, мкг/л
астам
ша жылдық биомассасы,
мг/дм
3
астам
лардың фитомассасы,
кг/м
2
астам
коловрат-
калаpдың
жекелеген
даналары,
олардың
қысқы
жұмырт-
қалары
коловрат-
калардың
саны мен
әртүрлі-
лiгiнiң
күрт
азаюы,
төменгі
шаянтәрiз-
ділердің
жекелеген
даналары
тонның
табиғи
дамуы
қажет
етпейтiн құрттардың
(тубифи-
цид) тек
кейбiр
түрлерінің
болуы
жануарлар
саны мен
әртүрлі-
лiгiнiң
күрт
азаюы,
тубифи-
цидтiң
(олигохет)
және
танипо-
диннің
(хироно-
мид) болуы
тостың
өңiрлiк
деңгейде
табиғи
дамуы
тикалық индекс (өңiр-
лiк ерекшелiктердi ес-
кере отырып), баллдар
астам
олигохеттер санының
барлық зообентостар
санына қатынасы,
пайызбен
астам
хирономидтiк индекс
астам
дың баға-
лы және
сирек
кездесетiн
түрлерiнiң
жойылуы;
кәсіптік
балық
қорларының
болмауы
дың баға-
лы және
сирек
кездесетiн
түрлерiнiң
олардың
қорларынан
50-25%
азаюы,
кәсіптік
балық қор-
ларының өз
қорларынан
50-25%
азаюы.
ның табиғи
жай-күйінің
сақталуы;
аулау шама-
сы балықтар-
дың табиғи
өсiмiн
бұзбайды
токсикозбен байла-
нысты ауруы (миопа-
тия, жара аурулары
және т.б.), жылдық
аулаудан % есебiмен
астам
дейін
жоқтығы
ралды көрсеткiшi:
шаянтәрiзділерге
биотестілеу (шашақ
мұрт шаяндар және
цериошаяндар), 50 %
және одан астамының
қырылуы
одан да
көп рет
араласу
еселiгi
кезiнде
байқал-
майды
100 ретке
дейiн
араласу
еселiгi
кезінде
байқал-
майды
судағы өлiм
алдында
әрекеттер
сағат iшiндегi шаяндар
одан да
көп есе
100 есеге
дейiн
және Бук бойынша
суда тiршiлiк ететiн
организмдер индексi
(Сладечектiң
түрлендiруiнде)
астам
- Цанеp бойынша,
тубифицидтердiң мың
дана/м
2
астам
астам
астам
жариялау ережесіне 13-қосымша
көрсеткiштер
қанағаттан-
дырарлық
жағдай
гиялық
зiлзала
эколо-
гиялық
жағдай
қайтарыссыз алу, жол
берiлетiн нормадан сан
рет
астам
дейiн
норма
жариялау ережесіне 14-қосымша
арналған көрсеткiштер
N
(шоғырланулар мг/дм
3
берiлген)
лы қанағат-
тандырарлық
жағдай
гиялық
зiлзала
эколо-
гиялық
жағдай
сыныбындағы химиялық
заттар
астам
сыныбындағы
астам
сыныбындағы
астам
сыныбындағы
астам
астам
арналған сулардың химиялық ластануының формальды жиынтық
көрсеткiшi
жариялау ережесіне 15-қосымша
арналған көрсеткiштер
N
лы қанағат-
тандырарлық
жағдай
гиялық
зiлзала
эколо-
гиялық
жағдай
макрозообентостың биомассасы, бақылаулық деңгейден %-бен
1
немесе
300-ден
астам
немесе
200-300
тықтардағы түрлердiң
саны (түрлiлiк
әралуандылық
бақылаулық деңгейден %)
омыртқасыздардың
кәсіптiк қорлары,
бақылаулық деңгейден
%-бен
балықтар мен омыртқа-
сыздар
қорларының
олардың
қорлары-
нан 50
және одан
да көп %-ға
азаюы
балықтар мен омыртқа-
сыздар
қорының
олардың
қорла-
рынан
50-25-ке
азаюы.
балықтардың
болуы
тығының, соның iшiнде
бастапқы түрлерінің
жай-күйi (бақылаулық
деңгейден %)-бен
топтарының
кезеңдiк пайда
болуы және
жойылуы,
бастапқы
түрлерiнiң
20 % аз
болуы,
қоғамдас-
тықтың
күйзелуi
организм-
дердің
жойылуы. Тек оли-
гохет-
тердiң
немесе
полихет-
тердiң
болуы.
Бастапқы
түрле-
рiнiң
20-50%
болуы
әртүрлiлiк.
Еркін
қозғалатын
организмдер-
дің болуы.
Организм-
дердiң
шаянтәрізді
және басқа
да топтары.
индикаторлық
нысандарының саны,
микроорганизмдердің
жалпы санынан %-бен
астам
гидробионттардың үлесi,
қоғамдастықтың жалпы
биомассасынан %-бен
астам
бақылаулық деңгейден
%-бен
да немесе
300-ден
астам
(гиперэв-
трофиро-
лау)
немесе 200-300
(эвтро-
фиролау)
тердiң
жойылуы
фиттер
аудан-
дарының
күрт
азаюы,
таллом-
дарда
уытты
ластаушы
заттардың
көп шо-
ғырлануы
морфологиялық өзгеруi
(дененiң өлшемi және
салмағы, кемiстi
нысандардың пайда болуы
және т.б.), бақылаулық
деңгейден %-бен
бiрқатар көпжылдық деректер бойынша көрсеткiштiң орташа мәнi.
жариялау ережесіне 16-қосымша
асты суларының ластану дәрежесiн бағалауға арналған
көрсеткiштер
N
лы қанағат-
тандырарлық
жағдай
гиялық
зiлзала
эколо-
гиялық
жағдай
мөлшерi (нитраттар,
фенолдар, ауыр металдар, синтетикалық
беттiк белсендi
заттар, мұнай), ШЖШ
астам
қосылыстар, ШЖШ
астам
бенз(а)пирен, ШЖШ
астам
ауданы, км
2
астам
астам
жариялау ережесіне 17-қосымша
арналған көрсеткiштер
N
(шоғырланулар мг/дм
3
берiлген)
лы қанағат-
тандырарлық
жағдай
гиялық
зiлзала
эколо-
гиялық
жағдай
рынан ауылшаруашылығы
айналымынан шығарылған
ауданы, жалпы ауылша-
руашылығы алқаптарының
ауданынан %-бен
астам
жойылуы
дейiн
абиотикалық тасындылар-
мен жабылуы, см
астам
өсуі, тең салмақ
сынамасының еселігі
астам
деңгейден асуы, шекті
мәнінен %-бен
астам
етілген
деңгейі
астам
дейін
астам
сомасы)
астам
дейін
жыртылған жерлердiң
қарашiрiктен айырылуы,
салыстырмалы пайызбен
астам
мөлшерiнiң көбеюi,
г/100 г
астам
дейiн
көбеюі, КАС
1
-нан %-бен
астам
ШЖШ артуы:
(бенз(а)пирендi,
диоксиндерді қоса
алғанда);
астам
сыныбындағы
астам
сыныбындағы (мұнай
мен мұнай өнiмдерiн
қоса алғанда)
астам
масса деңгейiнiң
төмендеуi, еселiгi
астам
лығы (өскіндер санының
азаюы), фонмен салыс-
тырғанда еселiгі
астам
өнiмдерiнiң үлесi,
тексерiлген көлемiнен
%-бен
астам
қараңыз (2.10-кесте)
жариялау ережесіне 18-қосымша
геологиялық ортаның өзгеруiн бағалауға арналған
көрсеткіштер
N
лы қанағат-
тандырарлық
жағдай
гиялық
зiлзала
эколо-
гиялық
жағдай
астам
сына әкеп соқтыратын
жер қойнауын пайдалану
кезiндегі тау алқапта-
рының механикалық
бұзылуы, тау жыныста-
рының аномальды
деформациясы және т.б.
0,00001
ден аз
астам
жариялау ережесіне 19-қосымша
арналған көрсеткiштер
N
лы қанағат-
тандырарлық
жағдай
гиялық
зiлзала
эколо-
гиялық
жағдай
аумақтардың ауданы, %-бен
астам
астам
астам
астам
бөлшектелуi, км/км
2
жұтаңдану жылдамдығы;
жылына ауданның %-ы
астам
астам
өнiмiнің азаю
жылдамдығы, жылына %
астам
aстам
астам
астам
астам
астам
астам
өзара
байланыс-
тың қай-
тарымсыз
бұзылуы
лердегі
қайтарым-
сыз процес-
терсiз
қоғамдас-
тықтар
құрылы-
мының
бұзылуы
лердегі
бірқатар
құрамдас
бөліктер
жұтаңдану-
ының жеке-
леген белгілерінің
болуы мүмкін
меншiкті салмақтың
өзгеруi
тардың
меншікті
салмағының
50%-ға өсуі, зоофагтар
және
сапрофаг-
тар мен-
шікті салмағының
50% азаюы
тардың
меншікті
салмағының
20%-ға өсуі, зоофагтар
және
сапрофаг-
тар мен-
шікті салмағының
20% азаюы
тербелістер)
жариялау ережесіне 20-қосымша
өсiмдiктердiң жай-күйiн бағалауға арналған көрсеткiштер
N
лы қанағат-
тандырарлық
жағдай
гиялық
зiлзала
эколо-
гиялық
жағдай
астам
астам (аз)
астам (аз)
астам
аз
астам
құрамы
молшылығы-
ның азаюы
екiншiге
ауысты
тар,
субдоми-
нанттар және
сипатты
түрлердің
табиғи
ауысуы
лықтан (аймақтылықтан)
%-бен
тұқымдардың сүрек
қоры, қалыптыдан %-бен
астам
шығарындылармен
зақымдануы, жалпы
ауданнан %-бен
астам
тұқымдардың техно-
гендiк шығарындылармен
зақымдануы (қылқан жапырақтылардың зақымдануы), %-бен
астам
астам
га-дан
астам
зақымданған егiстер
ауданы, жалпы ауданнан
%-бен
астам
астам
астам
дiң өнiмдiлiгi,
ықтималдылықтан %-бен
аз
астам
аймағының
жойылуы
аймағының
аудандары-
ның
бөлiнуi
және
қысқаруы
ауысуларын
туғызатын
тық ауы-
суларын
туғызатын
ауысуларын
туғызбайтын
фенотип-
тіктер
ауданы (ipi қалалар мен өндiрiстік орталықтардағы адам басына шаққанда), нормативтiктен %-бен
астам
жариялау ережесіне 21-қосымша
фаунаның жай-күйiн және жануарлардың тектiк
қорының өзгеруiн бағалауға арналған көрсеткіштер
N
лы қанағат-
тандырарлық
жағдай
гиялық
зiлзала
эколо-
гиялық
жағдай
азаюы, бастапқыдан
%-бен
астам
астам
аңшылық-кәсiптік санының (тығыздығының) азаюы қалыпты санынан есемен
астам
жариялау ережесіне 22-қосымша
N
гиялық
зiлзала
эколо-
гиялық
жағдай
немесе
20-дан астам
немесе
20-16
немесе
16-дан астам
немесе
8-16
немесе
0,5-тен
астам
немесе
50-200
немесе
100-ден
астам
50-200
фонының артуы бойынша
ескергенде, азықтардағы
(алымы) Ca:P қатынасы, %
(бөлiмi)
___________
> 20
5-10
_____________
>20
қатынасы, % (бөлiмi)
___
>20
_____
>20
немесе
500-ден
астам
немесе
100-500
немесе
500-ден
астам
немесе
200-500
50-ден астам
немесе
10-50-ден
астам
немесе
50-ден астам
немесе
5-50
немесе
300-астам
немесе
30-300